Islandia poza Ring Road. Jak zaplanować trasę przez interior?
Asfaltowa Ring Road okrąża całą wyspę, ale prawdziwa Islandia zaczyna się tam, gdzie kończą się zwykłe drogi. Interior zajmuje czterdzieści procent powierzchni kraju, a wyprawa w jego głąb wymaga solidnego samochodu terenowego i ciągłego śledzenia prognoz. Słynne szlaki z literą F potrafią zaskoczyć głębokimi rzekami i nagłymi zamknięciami, więc gotowość na zmianę trasy jest tu absolutną podstawą.
Gdy kończy się asfalt, zaczyna się zupełnie inna Islandia
Większość podróżników poznaje Islandię, przemieszczając się drogą numer 1, znaną jako Ring Road. Ta licząca około 1322 kilometrów asfaltowa trasa okrąża wyspę, prowadząc w pobliżu wodospadów, czarnych plaż, lodowców i niewielkich miejscowości. Zapewnia stosunkowo łatwy dostęp do wielu najpopularniejszych atrakcji, choć również tutaj pogoda potrafi czasowo uniemożliwić przejazd.
Zupełnie inny charakter ma interior, czyli rozległe, słabo zaludnione wnętrze wyspy. Według islandzkiej administracji drogowej obszary zaliczane do tego regionu zajmują około 40% powierzchni kraju. Dominują tam wulkaniczne pustkowia, pola lawowe, piaskowe równiny, góry i doliny wyrzeźbione przez rzeki lodowcowe.
To właśnie w interiorze znajdują się takie miejsca jak Landmannalaugar, słynące z wielobarwnych gór ryolitowych, czy Kerlingarfjöll, gdzie aktywność geotermalna tworzy krajobraz pełen parujących zboczy i gorących źródeł.
Dotarcie do nich wymaga jednak innego podejścia niż zwykły roadtrip. W interiorze liczba kilometrów niewiele mówi o czasie podróży, a wybór drogi może okazać się ważniejszy od samego celu.
Co tak naprawdę oznacza litera F na islandzkiej mapie?
Na mapach Islandii można zauważyć charakterystyczne oznaczenia: F26, F208, F225 czy F249. Litera F pochodzi od islandzkiego słowa fjall, oznaczającego górę, i jest stosowana w numeracji określonych dróg górskich.
Drogi F różnią się od zwykłych dróg szutrowych. Mogą prowadzić przez kamieniste pustkowia, głębokie koleiny, strome fragmenty oraz nieuregulowane rzeki, na których nie zbudowano mostów. Do poruszania się po nich wymagany jest odpowiedni samochód z napędem na cztery koła, ale samo oznaczenie 4x4 nie gwarantuje, że pojazd poradzi sobie na każdej trasie.
Liczą się również prześwit, konstrukcja samochodu, rodzaj ogumienia i umiejętności kierowcy. Niektóre odcinki są dostępne dla stosunkowo niewielkich SUV-ów, podczas gdy inne wymagają dużych samochodów terenowych lub specjalnie przygotowanych pojazdów.
Warto przy tym wiedzieć, że nie każda droga przebiegająca przez interior nadal ma literę F w nazwie. Dobrym przykładem jest trasa Kjölur, oznaczona obecnie numerem 35, dawniej znana jako F35. Zmiana klasyfikacji nie oznacza jednak, że można traktować wszystkie jej odcinki tak samo jak zwykłą szosę.
Lato nie gwarantuje otwartych dróg
Jedną z największych pułapek podczas planowania islandzkiej wyprawy jest założenie, że skoro trwa lato, wszystkie górskie trasy powinny być dostępne.
W rzeczywistości wiele dróg F otwieranych jest dopiero w czerwcu lub lipcu. Zależy to od ilości zalegającego śniegu, tempa roztopów, stanu gruntu i warunków pogodowych. Co istotne, poszczególne fragmenty tej samej drogi mogą zostać udostępnione w różnych terminach.
Dobrze pokazują to historyczne dane islandzkiej administracji drogowej. W 2024 roku odcinek F208 między Sigaldą a Landmannalaugar otwarto 12 czerwca, natomiast fragment z Landmannalaugar w kierunku Eldgjá dopiero 25 czerwca. Z kolei droga F26 przez Sprengisandur została wówczas udostępniona na głównych odcinkach 13 lipca.
Oznacza to, że trasa zaplanowana na początek czerwca może wymagać zasadniczych zmian, mimo że wszystkie interesujące miejsca są doskonale widoczne na mapie.
Dostępność dróg należy sprawdzać w islandzkim serwisie drogowym Umferdin, a prognozy i ostrzeżenia meteorologiczne w komunikatach islandzkiego urzędu meteorologicznego. Nie wystarczy zweryfikować tych informacji kilka tygodni przed wyjazdem. Warunki trzeba sprawdzać również bezpośrednio przed wyruszeniem w interior.
fot. Andrew Andreyev, unsplash.com
Landmannalaugar. Jeden cel, kilka zupełnie różnych dróg
Landmannalaugar jest jednym z najlepszych przykładów tego, jak mylące potrafi być planowanie podróży wyłącznie na podstawie mapy.
Ten obszar przyciąga turystów kolorowymi górami, gorącymi źródłami i szlakami prowadzącymi przez zastygłe pola lawowe. Można dotrzeć tam kilkoma drogami, ale ich stopień trudności jest bardzo zróżnicowany.
Dojazd od północy, przez F26 i F208, jest zwykle uważany za najłatwiejszą opcję. Z kolei południowy odcinek F208 prowadzi przez bardziej wymagający teren i obejmuje liczne przeprawy rzeczne. Alternatywę stanowi droga F225, biegnąca od zachodu, w rejonie wulkanu Hekla.
Wybór konkretnej trasy powinien więc zależeć od aktualnych warunków, możliwości samochodu oraz doświadczenia kierowcy, a nie wyłącznie od długości przejazdu wskazanej przez nawigację.
Nawet w bezpośrednim sąsiedztwie Landmannalaugar znajduje się przeprawa, której nie trzeba pokonywać samochodem. Osoby podróżujące mniejszymi pojazdami terenowymi mogą pozostawić auto na parkingu P1 przed rzeką i skorzystać z mostu pieszego. W sezonie należy również sprawdzić obowiązujące zasady rezerwacji miejsc parkingowych.
To pozornie drobny szczegół, który może całkowicie zmienić sposób zaplanowania wycieczki.
Największa niewiadoma? Poziom wody w rzece
W islandzkim interiorze szczególnej ostrożności wymagają rzeki pozbawione mostów. Dotyczy to zwłaszcza cieków zasilanych wodami lodowcowymi, których głębokość i siła nurtu mogą zmieniać się pod wpływem temperatury oraz opadów.
Przeprawa, którą rano udało się pokonać innemu kierowcy, nie musi być równie bezpieczna kilka godzin później. Dodatkową trudność stanowią kamienie ukryte pod powierzchnią wody, zmienne dno oraz prąd mogący zepchnąć samochód z wybranego toru jazdy.
Islandzka organizacja ratownicza ICE-SAR, prowadząca serwis Safetravel, wyraźnie ostrzega przed ryzykiem takich przepraw. Zwraca też uwagę, że uszkodzenia samochodu powstałe podczas przekraczania rzek nie są objęte standardową ochroną ubezpieczeniową oferowaną przy wynajmie pojazdów.
Dlatego decyzja o zawróceniu nie powinna być traktowana jako porażka. Jeśli warunki są niepewne, najlepszym rozwiązaniem jest rezygnacja z przejazdu i zmiana planu. Przepraw przez trudne rzeki nie należy podejmować bez odpowiedniego pojazdu, umiejętności i rozpoznania sytuacji na miejscu.
W przypadku najbardziej wymagających tras rozsądną alternatywą może być skorzystanie z transportu prowadzonego przez doświadczonych lokalnych kierowców.
Laugavegur, czyli trekking przez wulkaniczne pustkowia
Dotarcie samochodem do wybranego miejsca często jest dopiero początkiem odkrywania islandzkiego wnętrza.
Z Landmannalaugar rozpoczyna się jeden z najsłynniejszych islandzkich szlaków trekkingowych, Laugavegur. Trasa liczy około 54–55 kilometrów i prowadzi przez góry ryolitowe, pola obsydianu, wulkaniczne pustkowia i doliny, aż do zielonego regionu Þórsmörk. Standardowo jej przejście rozkłada się na cztery dni.
Na szlaku można zobaczyć, jak gwałtownie zmienia się krajobraz Islandii. Kolorowe zbocza zastępują czarne równiny, pojawiają się płaty śniegu, parujące źródła i rozległe doliny. W niektórych miejscach konieczne jest również pokonywanie rzek pieszo.
Także tutaj nie należy bezkrytycznie ufać zapisanym wcześniej czasom przejścia. Silny wiatr, deszcz, ograniczona widoczność lub podwyższony poziom wody mogą wymusić zmianę tempa albo rezygnację z dalszej wędrówki.
Islandzkie stowarzyszenie turystyczne Ferðafélag Íslands zaleca wcześniejsze rezerwowanie miejsc w schroniskach i na kempingach wzdłuż Laugavegur. Nocowanie poza wyznaczonymi miejscami podlega ograniczeniom, szczególnie na terenach chronionych.
Warto też pamiętać, że połączenie telefoniczne w górskich dolinach bywa niestabilne. Pobrana wcześniej mapa offline, odpowiednia odzież, zapas jedzenia i przekazanie planu wyprawy zaufanej osobie to elementy przygotowania, których nie zastąpi żadna aplikacja nawigacyjna.
Czy trzeba samodzielnie prowadzić samochód przez interior?
Samodzielny wyjazd przez islandzkie wyżyny daje dużą elastyczność. Można decydować o długości postojów, wybierać mniej uczęszczane miejsca i zmieniać plan w zależności od pogody. W zamian trzeba wziąć odpowiedzialność za logistykę, dobór pojazdu, interpretację warunków drogowych i podejmowanie decyzji w wymagającym terenie.
Nie każdy chce jednak łączyć trekking i poznawanie islandzkiej przyrody z samodzielnym prowadzeniem samochodu po trudnych trasach. Alternatywą są wyprawy grupowe z przygotowanym programem i liderem. Taką formę podróżowania oferuje między innymi Soliści Adventure Club, organizujący wyjazdy pozwalające poznawać zarówno bardziej dostępne regiony Islandii, jak i jej interior.
Wybór zorganizowanej wyprawy pozwala ograniczyć liczbę samodzielnie podejmowanych decyzji logistycznych, ale nie eliminuje wpływu pogody ani innych naturalnych ograniczeń. Nawet starannie przygotowany program może wymagać modyfikacji, jeśli warunki drogowe lub terenowe okażą się niekorzystne.
Najważniejsza pozostaje więc umiejętność dopasowania planu do aktualnej sytuacji, niezależnie od tego, kto odpowiada za jego realizację.
Dlaczego w tak pustym krajobrazie nie wolno zjeżdżać ze szlaku?
Surowy krajobraz interioru może sprawiać wrażenie przestrzeni, po której można poruszać się niemal bez ograniczeń. Rozległe czarne równiny i puste doliny wyglądają czasem tak, jakby wytyczenie alternatywnego przejazdu nie stanowiło żadnego problemu.
W rzeczywistości na Islandii obowiązuje zakaz jazdy poza wyznaczonymi drogami i szlakami dopuszczonymi do ruchu pojazdów. Dotyczy to również samochodów terenowych. Poruszanie się istniejącą drogą F nie jest więc tym samym, co jazda poza drogą.
Powód jest przede wszystkim przyrodniczy. Islandzkie gleby wulkaniczne są podatne na erozję, a roślinność odrasta bardzo powoli. Ślady opon mogą pozostawać widoczne przez wiele lat, a uszkodzenia delikatnych mchów i pokrywy glebowej bywają trudne do odwrócenia.
Skracanie zakrętów, omijanie przeszkód przez nieuprawniony zjazd z drogi czy tworzenie nowych kolein może prowadzić do poważnych szkód środowiskowych i konsekwencji prawnych.
Właśnie dlatego zamknięcia dróg w okresie roztopów służą nie tylko bezpieczeństwu podróżnych. Chronią również tereny, które nie są jeszcze wystarczająco suche, aby wytrzymać ruch samochodowy.
Od wygodnego roadtripu po nocleg pod namiotem
Islandia jest kierunkiem, który można poznawać na wiele sposobów. Objazd Ring Road z noclegami w pensjonatach różni się od kilkudniowego trekkingu z plecakiem, podobnie jak wyprawa samochodami terenowymi przez interior od spokojnego zwiedzania południowego wybrzeża.
W każdym przypadku inne będą wymagania dotyczące kondycji, wyposażenia, komfortu i czasu przeznaczonego na poszczególne miejsca. Dla jednych największą atrakcją będzie możliwość dotarcia do trudno dostępnych dolin, dla innych piesze wędrówki lub obserwowanie krajobrazów bez konieczności pokonywania wymagających odcinków.
Różnorodność sposobów podróżowania po Islandii dobrze pokazują programy Solistów - https://solisci.pl/wyprawy-islandia-wycieczki. Obejmują one zarówno bardziej komfortowe wyjazdy, jak i warianty outdoorowe z noclegami pod namiotami, przejazdami samochodami 4x4 oraz aktywnościami terenowymi. Przed wyborem konkretnej wyprawy warto sprawdzić jej szczegółowy program, ponieważ poszczególne warianty różnią się trasą, standardem zakwaterowania i stopniem trudności.
Przed podjęciem decyzji warto zatem spojrzeć dalej niż na listę atrakcji. Znaczenie mają również długość przejazdów, czas przeznaczony na trekking, standard zakwaterowania i wymagany poziom samodzielności uczestników.
Dobry plan powinien przewidywać zmianę planu
Nowoczesne mapy turystyczne, zapisane trasy GPX i nawigacja offline są niezwykle pomocne podczas odkrywania Islandii. Pozwalają poznać przebieg dróg i szlaków, oszacować dystanse, zlokalizować schroniska, punkty odpoczynku oraz możliwe warianty przejścia.
Nie pokazują jednak wszystkiego. Nie powiedzą z odpowiednią pewnością, jak głęboka jest rzeka w danej chwili, czy wiatr pozwoli bezpiecznie pokonać odsłoniętą przełęcz ani czy górski odcinek został już otwarty po zimie.
Dlatego dobry plan podróży przez interior powinien zawierać również wariant awaryjny, zapas czasu i gotowość do rezygnacji z wybranych atrakcji. Przed wyruszeniem warto sprawdzić oficjalne komunikaty drogowe i pogodowe, a przy wyprawach w odludne tereny przekazać komuś plan trasy oraz przewidywany termin powrotu.
Islandzkie wnętrze przyciąga właśnie tym, czego trudno doświadczyć podczas zwykłej wycieczki samochodowej: ogromem przestrzeni, surową przyrodą i poczuciem oddalenia od cywilizacji. Aby jednak naprawdę je poznać, trzeba pamiętać, że kreska na mapie to jedynie propozycja drogi. O tym, czy da się nią bezpiecznie podążyć, decyduje natura.